Pojęcie egzaminu zawodowego używane jest zarówno w odniesieniu do egzaminów związanych z kształceniem zawodowym, jak i do uzyskiwania kwalifikacji zawodowych.
W szkolnictwie zawodowym, czyli w zasadniczych szkołach zawodowych i w szkołach średnich zawodowych, funkcjonują następujące rodzaje egzaminów zawodowych:
- zewnętrzny egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe
- egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika – egzamin czeladniczy
- egzamin kwalifikacyjny na tytuł mistrza – egzamin mistrzowski.
Egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe zastąpił egzamin z nauki zawodu dla absolwentów zasadniczych szkół zawodowych oraz egzamin z przygotowania zawodowego dla absolwentów szkół średnich zawodowych. Zarówno egzamin z nauki zawodu jak i egzamin z przygotowania zawodowego to egzaminy wewnętrzne przeprowadzane przez nauczycieli danej szkoły, uczących teoretycznych przedmiotów zawodowych.
Egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe jest egzaminem zewnętrznym, przeprowadzanym przez okręgowe komisje egzaminacyjne w zawodach, w których kształcenie odbywania się w systemie szkolnym. Jest formą oceny poziomu opanowania wiadomości i umiejętności z zakresu danego zawodu, ustalonych w standardach wymagań będących podstawą przeprowadzania egzaminu.
Egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika i egzamin kwalifikacyjny na tytuł mistrza jest formą oceny poziomu wiedzy i umiejętności z zakresu danego zawodu rzemieślniczego. Przy czym dla młodocianych pracowników zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego egzamin czeladniczy jest równoznaczny z egzaminem zawodowym. Egzaminy kwalifikacyjne na tytuły czeladnika i mistrza przeprowadzają komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, powoływane przez właściwy organ statutowy izby rzemieślniczej.
